De macht of kracht van Al Jazeera

Al ongeveer een maand is het onrustig in de arabische wereld, die zich vooral uitstrekt over het Midden Oosten en Noord Afrika. De leiders van Tunesië en Egypte moesten al toegeven aan de stellige wensen van hun volk, en het ziet ernaar uit dat binnen korte tijd meer dictatoriale leiders dat lot zullen volgen. Vandaag richten de internationale media zich vooral op Libië. De antiwesterse Moammar al-Qadhafi is daar al sinds een staatsgreep en een volgende interne machtstrijd meer dan veertig jaar geleden aan de macht.

De revolutie werd in Egypte niet voor niets de Facebookrevolutie genoemd. Nieuwe media, zoals ook Twitter en YouTube spelen een ongekend grote rol in de opstanden en demonstraties. Maar dat is niet de enige bijzondere factor. De Arabische nieuwszender Al Jazeera (vertaald ‘het Schiereiland’) is veruit de belangrijkste onafhankelijke nieuwsbron. Ondanks dat het netwerk er aan het begin van de onrusten, in Tunesië rijkelijk laat bij waren omdat ze hun handen vol hadden aan de Palastine Papers zijn ze nu leidend in iedere berichtgeving.

De macht die Al Jazeera daarmee zou hebben is veelbesproken. De regimes in Arabische landen betichten de zender ervan de protesten te voeden. Daar valt wat voor te zeggen. Want door de beelden te zien als doorsnee Libiër of Bahreinse zal het revolutionaire gevoel in die mensen aangewakkerd worden. Maar dat is juist de taak van een nieuwsbron.

Een ander verwijt is het partijdig zijn van Al Jazeera. Volgens velen heeft bericht het nieuwsnetwerk vooral veel over de mogelijke wandaden van de regimes in kwestie, en laat ze de positieve elementen liggen. Egypte en Libië zijn bijvoorbeeld veel rijker geworden na het aantreden van de Mubarak en al-Qadhafi. Het nieuwsstation zou structureel de kant kiezen van de opstandelingen, zonder feiten te checken of zelf journalistiek werk te doen.

Het is waar dat Al Jazeera anders bericht over de ontstane situatie dan vele anderen zouden doen. In de berichtgeving van de nieuwszender is de stem van het volk de hoofdlijn. Daaromheen geeft men natuurlijk commentaar en stuurt men de correspondenten en journalisten op pad om zelf op onderzoek uit te gaan. In Libië en zijn alle werkvergunningen voor Al Jazeerajournalisten ingetrokken, en dat was in Tunesië en Egypte tijdens de demonstraties ook het geval. Toch lukt het het nieuwsnetwerk uit Qatar het steeds om als eerste betrouwbaar nieuws uit de landen te brengen. Iets waarvoor we het nieuwsstation juist voor zouden moeten prijzen. Natuurlijk is de manier van werken anders, maar volgens mij gaat het juist om een positief alternatief. Zeker voor ons westerlingen, om te weten wat er werkelijk speelt onder de Arabische bevolking.

Overtreedt de Telegraaf de Code voor de Journalistiek?

Op vrijdag 14 mei, om 06:44, publiceerde de Telegraaf een artikel op haar website en in haar krant over Ruben, de enige die de vliegramp in Libië heeft overleefd. De verontwaardiging was groot toen bleek dat de journaliste in kwestie, Jolande van der Graaf, de negenjarige jongen aan de telefoon had gehad. In een kort gesprek vertelde Ruben dat hij zich niets kon herinneren van het ongeluk, en dat hij niet wist dat zijn ouders overleden waren. De journaliste deelde dit hem mee.

Hierop barstte de kritiek los. Gaat het niet te ver om een negenjarige jongen, die op een ziekenhuisbed zit te vechten voor zijn leven, op te bellen en mede te delen dat hij een vliegtuigongeluk heeft gehad en dat zijn ouders overleden zijn? De Telegraaf werd een wereldwijde trending topic op Twitter, Minister Verhagen was boos en diverse media keurden het unaniem af. Om de bovenstaande vraag te beantwoorden moeten we echter wel objectief naar de feiten kijken. Gelukkig is er de Code voor de Journalistiek, met regels waar elke journalist zich aan moet houden.

En dan vinden we interessante dingen. Een aantal passages uit de onderdelen ‘waarheidsgetrouw en ‘fair’:

3 De journalist gaat zorgvuldig en integer te werk en geeft daarvan ook blijk in zijn berichtgeving door verantwoording af te leggen over zijn journalistieke methoden.

14. Bij het verzamelen, selecteren en bewerken van nieuws gaat de journalist fair te werk.

18. De journalist zal de privacy van personen niet verder aantasten dan in het kader van een open berichtgeving noodzakelijk is.

19. De journalist ontziet de privacy van slachtoffers, nabestaanden, patiënten maar ook van verdachten en daders door de algemene herkenbaarheid van betrokkenen in de berichtgeving te vermijden in al die gevallen waarin deze personen onevenredig nadeel van herkenbaarheid zullen ondervinden en voor zover het vermijden van herkenbaarheid niet in strijd is met het belang van een adequate berichtgeving.

Gaat de Telegraaf hier fair en integer te werk? Daar valt over te twisten, maar algemene opinie vindt van niet, en daar valt een hoop uit op te maken. Regel achttien is ook interessant. Wat is de nieuwswaarde dat de rest van de wereld weet dat Ruben er nu pas achter komt dat hij een ongeluk heeft gehad en dat zijn ouders zijn overleden? En dan de klapper, regel negentien. Een artikel plaatsen met privacygevoelige informatie, met naam en met foto, bij een negenjarig kind: wordt hier het maatschappelijk belang bij gediend?

Dit is geen zuivere journalistiek meer, dit is aasgierjournalistiek. En dat bij een krant die campagne voerde tegen de kilometerheffing wegens privacyschending. Schandalig. Ik ben benieuwd wat het Commissariaat voor de Media hier van vindt.