nextcolor

De Anne Vondelingprijs wordt ieder jaar uitgereikt aan een journalist die in staat is de Haagse politieke toestanden op een heldere manier te beschrijven aan zijn of haar publiek. Als gemiddelde krantenlezer en Nieuwsuurkijker gebeurt het mij niet vaak dat een item of artikel direct helderheid verschaft over de beslommeringen van de Haagse soapies. Toch schijnen enkelen ertoe in staat te zijn, anders dan hun collega’s dus wel een helder beeld te geven van de ondergrondse politieke wereld die zich rond het Binnenhof concentreert. Zij verdienen een lintje, maar krijgen de Anne Vondelingprijs.

Dit jaar was deze eer weggelegd voor De Volkskrantcolumnist Martin Sommer voor zijn columns in de zaterdageditie van de krant. Bij het in ontvangst nemen van de prijs ging Sommer in op de kritiek op zijn beroepsmaatjes. In zijn rede, waarvan de tekst donderdag in De Volkskrant werd afgedrukt merkt Sommer op dat de laatste jaren steeds stevigere kritiek te horen is die zich vooral focust op de verstrengeling van belangen tussen voorlichters, lobbyisten, journalisten en politici. Joris Luyendijk speelt in die stroom van kritiek een hoofdrol. Nadat hij in zijn boek Het zijn net mensen de verslaggeving uit het Midden Oosten, die hij zelf voor onder meer de NOS jarenlang verzorgde vanuit Cairo, Beirut en later Oost-Jeruzalem werd Luyendijk gevraagd om een maand mee te lopen onder de ‘Haagse kaasstolp’ als Nieuwspoortrapporteur, wat resulteerde in het boekje Je hebt het niet van mij, maar…. Politicoloog en religieus antropoloog Luyendijk spaart daarin geen onderdeel van de nieuwsmotor in de vierkante meter rond het Binnenhof.

Die kritiek wordt echter gegeven zonder dat daar feitelijk argumenten voor te vinden zijn, aldus Sommer in zijn rede. Daarnaast vindt hij dat de enige zware kritiek de afgelopen jaren niet van Luyendijk maar van oud GPD-chef Frits Bloemendaal komt, zo zegt de columnist in een gesprek op Radio 1. Bloemendaal, die in zijn tijd als hoofd van de Haagse afdeling van de GPD te maken had met ambtenaren van het Ministerie van Sociale Zaken die in het computernetwerk van de GPD rondneusden, schreef het boek De communicatieoorlog over overheidscommunicatie en de daarvan uitgaande beïnvloeding. Maar ook van de kritiek van Bloemendaal is de journalistenwereld niet echt onder de indruk.

Voor het publiek, waar het in de basis natuurlijk allemaal om draait wordt het er niet duidelijker op. Journalisten wordt al snel een bepaalde autoriteit toebedeeld waardoor het gros van de eerdergenoemde trouwe krantenlezers eerder iets aanneemt van een journalist dan van een willekeurig ander persoon, zoals dat ook werkt bij bijvoorbeeld wetenschappers. Het is bijna vanzelfsprekend dat journalisten uit zelfprotectie de boot afhouden en niet direct toegeven aan de kritiek.

Een fictief voorbeeld: In de wereld van de baggerwerkzaamheden zijn een aantal grote spelers. Klokkenluiders en onafhankelijke onderzoekers publiceren een boek waarin staat dat er veel chemicaliën vrij komen bij de wijze waarop de grote Nederlandse en Belgische baggeraars te werk gaan. Direct komt een grote baggeraar met een antwoord waarin hij het opneemt voor de hele sector. Hij stelt in een genuanceerd antwoord dat de baggeraars altijd oog hebben voor de omgeving en het milieu en dat van het vrijkomen van chemicaliën nooit aan de orde is geweest. Gelooft u het antwoord van het baggerbedrijf?

Of de kritiek van Luyendijk, Bloemendaal en vele anderen nu terecht is of niet, ze word wel erg gemakkelijk weggehoond. Journalistiek, en juist de politieke verslaggeving is een essentieel deel van de democratie. Het zou ons goed staan als we onszelf tegenover de kritische noot een serieuzere houding aanmeten.