Overtreedt de Telegraaf de Code voor de Journalistiek?

Op vrijdag 14 mei, om 06:44, publiceerde de Telegraaf een artikel op haar website en in haar krant over Ruben, de enige die de vliegramp in Libië heeft overleefd. De verontwaardiging was groot toen bleek dat de journaliste in kwestie, Jolande van der Graaf, de negenjarige jongen aan de telefoon had gehad. In een kort gesprek vertelde Ruben dat hij zich niets kon herinneren van het ongeluk, en dat hij niet wist dat zijn ouders overleden waren. De journaliste deelde dit hem mee.

Hierop barstte de kritiek los. Gaat het niet te ver om een negenjarige jongen, die op een ziekenhuisbed zit te vechten voor zijn leven, op te bellen en mede te delen dat hij een vliegtuigongeluk heeft gehad en dat zijn ouders overleden zijn? De Telegraaf werd een wereldwijde trending topic op Twitter, Minister Verhagen was boos en diverse media keurden het unaniem af. Om de bovenstaande vraag te beantwoorden moeten we echter wel objectief naar de feiten kijken. Gelukkig is er de Code voor de Journalistiek, met regels waar elke journalist zich aan moet houden.

En dan vinden we interessante dingen. Een aantal passages uit de onderdelen ‘waarheidsgetrouw en ‘fair’:

3 De journalist gaat zorgvuldig en integer te werk en geeft daarvan ook blijk in zijn berichtgeving door verantwoording af te leggen over zijn journalistieke methoden.

14. Bij het verzamelen, selecteren en bewerken van nieuws gaat de journalist fair te werk.

18. De journalist zal de privacy van personen niet verder aantasten dan in het kader van een open berichtgeving noodzakelijk is.

19. De journalist ontziet de privacy van slachtoffers, nabestaanden, patiënten maar ook van verdachten en daders door de algemene herkenbaarheid van betrokkenen in de berichtgeving te vermijden in al die gevallen waarin deze personen onevenredig nadeel van herkenbaarheid zullen ondervinden en voor zover het vermijden van herkenbaarheid niet in strijd is met het belang van een adequate berichtgeving.

Gaat de Telegraaf hier fair en integer te werk? Daar valt over te twisten, maar algemene opinie vindt van niet, en daar valt een hoop uit op te maken. Regel achttien is ook interessant. Wat is de nieuwswaarde dat de rest van de wereld weet dat Ruben er nu pas achter komt dat hij een ongeluk heeft gehad en dat zijn ouders zijn overleden? En dan de klapper, regel negentien. Een artikel plaatsen met privacygevoelige informatie, met naam en met foto, bij een negenjarig kind: wordt hier het maatschappelijk belang bij gediend?

Dit is geen zuivere journalistiek meer, dit is aasgierjournalistiek. En dat bij een krant die campagne voerde tegen de kilometerheffing wegens privacyschending. Schandalig. Ik ben benieuwd wat het Commissariaat voor de Media hier van vindt.


Post comment as twitter logo facebook logo
Sort: Newest | Oldest

beetje heel erg debiel dat die mensen dat plaatsen....
het is gewoon gestoord dat mensen überhaupt het lef hebben om onzin over kinderen van 9 jaar op 't internet te zetten. 'k zou bijna een trauma krijgen als ik zoiets te horen kreeg.

Dank voor de interessante verwijzingen!

Wat is de motivatie, welke code van de journalistiek precies?
Kom naar het congres op 3 juni in Amsterdam.
Citizen Journalism What's Your Opinion
http://www.whatsyouropinion.nl

Herstel, de link naar de publicatie van Defence for Children is:
http://www.ecpat.nl/p/21/1843/mo89-mc21

Defence for Children heeft op de website een reactie geplaatst op de manier waarop media hebben bericht over het jongetje dat als enige de vliegramp in Libië overleefde:
http://www.unicef.org/media/media_tools_guidelines.html
Daarin wordt onder meer verwezen naar een link met richtlijnen over kinderen in de media van UNICEF (Principles for ethical reporting on children):
http://www.unicef.org/media/media_tools_guidelines.html

Wat mij opvalt, is het feit dat de journaliste in kwestie op de hoogte is van het feit dat het kind nog niet weet dat hij zijn familie heeft verloren. Hij wordt vervolgens geconfronteerd met een Nederlandse stem. Ik vind het aannemelijk dat hij gevraagd heeft wat er is gebeurd. Ik vind het ook aannemelijk dat de journaliste heeft gevraagd of hij wist wat er was gebeurd, het is immers een voor de hand liggende vraag.

Dat roept bij mij de vraag op wat die journaliste geantwoord heeft of zou hebben. Ik stel mij voor dat het omgaan met dit soort stress-situaties voer is voor professionals. De journaliste heet zich willens en wetens in een positie gemanoeuvreerd die voorbehouden zou moeten zijn aan verplegend personeel en familie. Dat is voor mij het meest laakbaar. Het bellen naar het ziekenhuis en nieuwsgaring doen rond de toestand van het kind lijkt mij een redelijk normale, journalistieke handeling, daar zie ik verder weinig mis mee.

Interessant om te stellen dat de rechten van het kind zijn geschonden! Ik zou ook heel graag dit incident willen toetsen aan de beginselen van de krant, maar ik kan die nergens vinden (iemand anders wel?). Ik ben benieuwd of er actie wordt ondernomen naar aanleiding van het betreffende interview!

@Bart 14 mei 2010 16:06
Die zijn absoluut geschonden. Telegraaf had het kunnen verzwijgen als het gesprek ongewild tot stand was gekomen. Telegraaf had een artikel kunnen wijden aan het feit dat een journalist zomaar zo'n jongen aan de telefoon kon krijgen. Dan was er ruimte genoeg geweest om een algemene indruk te formuleren zonder in details in te gaan.

De familie heeft de media uitdrukkelijk verzocht afstand te houden en mensen niet lastig te vallen. Telegraaf trekt zich hier niets van aan. Volgens burgemeester Opstelten van Tilburg is de familie 'ontstemd' over de Telegraaf actie. Boycot TMG.

De jongen is niets verteld, dat werd pas beweerd in het opruiende stukje op de TMG (Telegraaf Media Groep) website Geenstijl.nl. Toen er commotie was losgebarsten kwam er een update waarin beweerd werd dat van der Graaf had gebeld om te zeggen dat het niet waar was.

Het heeft alle schijn dat dit het zoveelste 1-2-tje is geweest binnen TMG. Bewust opgezet om maar zoveel mogelijk aandacht te trekken. Dit doen ze vaker, alleen is er nu een gewond jochie bij betrokken dat alle steun verdiend die het krijgen kan. Net als de familie. Het is schandalig.

Ik boycot voorlopig alles wat met TMG te maken heeft en hoop dat zoveel mogelijk mensen een punt durven te maken. Hopelijk leidt dat tot een mediacode binnen dat concern. Er zijn grenzen.

'De Telegraaf schendt rechten kind dat vliegramp Libië overleefde'
http://juridischdagblad.nl/content/view/9311/53/

Zoals ik ook al elders heb aangegeven handelen de media, met als voorlopig dieptepunt het "interview" van Jolande de Graaf met Ruben in de Telegraaf, in toenemende mate in strijd met het fundamentele recht op privacy.
Men kan zich hier volgens mij niet beroepen op de journalistieke exceptie (art 3 Wbp), omdat het hier gaat om een minderjarige.
Artikel 5 Wbp: Indien de betrokkene minderjarig is en de leeftijd van zestien jaren nog niet heeft bereikt, of onder curatele is gesteld, dan wel ten behoeve van de betrokkene een mentorschap is ingesteld, is in de plaats van de toestemming van de betrokkene die van zijn wettelijk vertegenwoordiger vereist.

Ik ben geen jurist maar meen te kunnen stellen dat hier mensenrechten zijn geschonden.

Dank voor alle inhoudelijke en scherpzinnige reacties. Het is interessant om te reconstrueren hoe een dergelijk artikel kan ontstaan.

Ten eerste moet de journalist gaan bellen, vragen en zoeken om überhaupt de arts in Libië aan de lijn te krijgen. Ten tweede wordt de telefoon aan Ruben doorgegeven - hoe dat is gebeurd is helaas onbekend. Ten derde sprak de journalist met Ruben. Ten vierde schrijft ze erover en publiceert dit in de nationale media.

Bij elke stap kun je vraagtekens en bezwaren hebben, en persoonlijk heb ik die vooral bij stap drie- maar de vierde slaat werkelijk alles. Kun je vanuit ethisch oogpunt niet beter weigeren een telefoongesprek aan te gaan? En is het journalistiek zuiver om je verhaal toch te publiceren? En als je dit doet, is dit in strijd met de Code voor de Journalistiek?

Het zou de Telegraaf sieren als ze het artikelen zouden verwijderen en diep door het stof zouden gaan. Dat dit echter niet gebeurd is tekenend voor de krant.

Het is gewoon te slecht voor woorden dat je als journalist überhaupt met die jongen wil gaan praten na wat er is gebeurd!

Ik weet niet hoe de normale manier van opereren is binnen het Telegraaf circuit, alleen in deze zaak heeft een medewerker totaal buiten het ethisch handelen gewerkt. Hier gaat het niet om de journalistieke waarde. We weten allemaal dat iedereen over de rug van een ander gaat als het om "de primeur" betreft. Onethisch handelen is misschien wel inherent aan het functioneren van onze maatschappij. Ach daar in Bangkok worden ze gewoon door het hoofd geschoten en democratie is ver te zoeken. In andere landen slaat de democratie zover door dat niemand een besluit kan nemen. Nouja onethisch, amerika vecht voor democratie in landen waar olie te halen valt en goed te controleren zijn, andere landen met kernwapens als korea laten ze dan weer liever met rust. Of als al eerder gezegd, Thailand met grove schending van mensenrechten, zo zijn er wel meer landen, brandt liever niemand zn vingers aan. En hier gaat het om een jongen van 9 jaar. Ik voel mee met z'n familie, en met de nabestaanden van slachtoffers van deze ramp nog meer. Maar laat deze zaken gewoon met rust, dit heeft geen nieuwswaarde, hoe triest ook, ga maar verslag leggen van zaken die echt niet kloppen in de wereld als je ballen hebt. Pencilpushers, bah.

Verdullemme, een journalist die bij een behandelend arts om informatie gaat vragen, is al fout bezig op het moment dat hij/zij het telefoonnummer wil gaan opzoeken.

Afgezien of de code is overtreden, zoiets doe je niet. Zelfs als de Telegraaf, zoals ze zelf suggeren, ineens/per ongeluk de 9-jarige ruben aan de telefoon kregen, dan heb je ook nog een stel hersens. Als het goed is hoor je dan een stemmetje "dit kan ik niet maken". Dat een krant die een ware kruistocht voert tegen privacy schendingen (Rekeningrijden, AIVD e.d.) niet contact heeft gezocht met de oom en tante ter plekke alvorens tot plaatsing over te gaan spreekt boekdelen. De twitter actie #telegraafboycot werd toen ze binnen 5 uur de 5000 volgers passeerde offline gehaalt. Het zou de Telegraaf sieren als ze het gewraakte artikel terugtrokken en uitgebreide excuses maakte i.p.v. de schone schijn op te houden dat ze tot plaatsing zijn overgegaan met de beste bedoelingen.

Nee, dat is niet de mening die heerst onder de mensen, die is namelijk: hoe durft de telegraaf dat jongetje op te bellen?

Tweede vraag, maar deze is dus minder cruciaal, is inderdaad of je deze informatie al dan niet moet publiceren. Maar stel dat de artsen een officiële reactie hadden gegeven die dezelfde inhoud had: ("Het gaat goed afgezien van de pijn is zijn benen.")?

De vraag is dus ook of het beleid van libische ziekenhuis correct is geweest door die telefoon door te geven.

Het gaan bellen van het ziekenhuis en spreken met de arts is al waanzin van de Telegraaf. Welk nieuws wilden ze verkrijgen? Vrijwel zeker is sprake geweest van misleiding: belster heeft zich vrijwel zeker uitgegeven voor een familielid. Uiteindelijk is het geplaatst als artikel, met foto en naam er bij. Zelfs als het zogenaamd toevallig was dat ze Ruben aan de lijn kreeg, had plaatsing van het artikel niet gemoeten. M.i. is e rsprake van ernsitig inbreuk op de privacy, vermoedelijk het met voeten treden van kinderrechten en waarschijnlijk ook van misleiding.

Je kunt ervan vinden wat je wilt, maar in het verleden zijn er al formeel vraagtekens gezet bij haar integriteit. Dit naar aanleiding van wat zij zelf "een stukkie" noemde. Tsja, als je je eigen integriteit al zo bagatelliseert is het nadeel van de twijfel zelfs het maximum haalbare. Zij lijkt een persoonlijk patroon te hebben. Scoopjes die als een boemering terugkomen...

Boycotten die telegraaf! Gewoon abonnement opzeggen, bij de DSB werkte het ook na het verzoek om je geld terug te trekken! Hoe zouden die journalisten zelf reageren als hun partner en kinderen zijn omgekomen, je ligt zelf gewond op bed en moet dan een vreemde te woord staan? Dan heb je echt andere dingen aan je hoofd neem het aan van een ervaringsdeskundige. Over dit artikel, ze hebben volgens de verklaring niet gezegd wie er overleden waren en het is ook een beetj aangedikt, want die jongen vocht nooit voor zijn leven, vanaf moment één stond er dat het goed ging, dat viel mij op hoe kan je zeggen dat het goed gaat als je de enige overlevende bent? Later werd dat gewijzigd in naar omstandigheden.

De essentie is dát de Telegraaf het gepubliceerd heeft... ook al heb je Ruben per-ongeluk- gesproken.

Sterker nog: hier een officiele reactie van de telegraaf wat mijn beeld bevestigt:

„Het spijt ons dat er onder onze lezers het gevoel is ontstaan dat De Telegraaf onzorgvuldig heeft gehandeld. Het is nooit onze bedoeling geweest om misbruik te maken van de situatie van Ruben. De hoofdredactie van De Telegraaf hecht eraan te benadrukken dat verslaggeefster Van der Graaf in het onverwacht ontstane telefoongesprek met Ruben niets heeft gezegd over het ongeval en de ernstige familieomstandigheden van het slachtoffer. De Telegraaf heeft tot publicatie besloten omdat Ruben symbool van leven is in deze enorme tragedie. De hoofdredactie respecteert de oproep van het kabinet om terughoudendheid te betrachten in de contacten met nabestaanden."

Stel dat de journaliste belde met de arts om te vragen hoe het ging (lijkt me legitiem) en vervolgens kreeg te horen: "Wacht, ik geef hem wel even." Wat doe je dan?

Daarbij blijkt inderdaad nergens uit dat de mededeling is gedaan over het overlijden van de ouders.

mijns inziens probeert een journaliste aan nieuwsgaring te doen en een scoop te krijgen, degene die het echter qua privacy laat afweten is het ziekenhuisbeleid, die moeten hun patiënten oud en jong beschermen tegen dit soort mensen, dan gebeuren dit soort dingen ook niet. Journalisten en fotografen willen allemaal een primeur hebben , en wat de inhoud van het gesprek betreft, die inhoud weet alleen de journaliste...en die kan ervan maken wat ze wil natuurlijk.

Uit het artiek kan ik niet opmaken of de journalist(e) daadwerkelijk tegen Ruben heeft gezegd dat zijn ouders waren overleden. Feit blijft dat de Telegraaf dit anders had moeten en kunnen aanpakken.