Een koude woensdagmorgen kust voorzichtig de wereld wakker, terwijl het in mysterieuze mist gehulde landschap voorbij schiet vanachter de beslagen vensters in de betrekkelijk rustige treincoupé. De slaperige forenzen, die op het kruispunt van verlangen naar een warm bed en nieuwsgierig naar een nieuwe dag staan, bladeren rustig door de ochtendkranten. Een vlugge blik leert ons dat de NAVO verwikkeld is in een complexe situatie in Libië, waar de warme klanken van de revolutie door de straten van Tripoli rollen. De VN daarentegen kampt met een geheel ander probleem: Israel en Palestina bepalen in hoge mate de agenda door een conflict van decennia oud nieuw leven in te blazen. Ondertussen koprolt het IMF van persconferentie naar persconferentie, in een ultieme poging om het economische geweld van de Europese schuldencrisis te bezweren.

De week van de vleeswaren? Eerder de week van de internationale instituties. De reeks nieuwsberichten –  waarin afkortingen prominenter aanwezig zijn dan het water in het Rapenburg – zijn in feite incidenten in een meer abstracte ontwikkeling: internationale instituties spelen een steeds grotere rol in de politieke en economische realiteit. Inherent aan dit gegeven is de probleemstelling waarom soevereine staten deze internationale instituties creëren. In abstracto zijn er immers talloze elementen op dit gegeven af te dingen, zoals de effectiviteit van deze instituties en de vraag waarom staten soevereiniteit afstaan in een globaliserende wereld waarin soevereiniteit steeds zeldzamer dreigt te worden. In dit essay wil ik dieper ingaan op de vraag waarom soevereine staten internationale instituties creëren. Middels twee prominente theoretische perspectieven, namelijk het realisme en liberalisme, probeer ik een antwoord de formuleren op deze vraag en kijk ik welke theorie het meest overtuigend is.

De eerste theorie is het realisme. Dit denkbeeld gaat ervan uit de mens van nature een slechte kern heeft – denk bijvoorbeeld aan egoïsme en jaloezie – en dat dit onveranderbaar is. Het doel van de staat is overleven en macht, dit laatste bepaald hoe een staat zich gedraagt. Buiten de staat heerst er anarchie omdat er geen overkoepelende organisatie c.q. ordenend principe is, waardoor de staat is aangewezen op zichzelf – dit heet selfhelp. In het realisme is de staat één geheel, men kijkt dus niet naar interne zaken. Dit komt vanwege het idee dat het niet uitmaakt wie er aan de macht is: ieder handelt uiteindelijk toch vanuit het belang van de staat en die blijft altijd hetzelfde.  Het veiligheidsdilemma wordt opgelost middels een machtsevenwicht waarbij er een bipolaire situatie is, uitgaande van twee machtsblokken die elkaar in evenwicht houden. Het is duidelijk dat het doel van het realisme het verklaren van de internationale betrekkingen is.

De tweede theorie is het liberalisme. Deze visie gelooft net zoals het realisme dat de mens van nature een slechte kern heeft, maar dat dit wel verholpen kan worden door middel van socialisatie en educatie. Het doel van de staat kenmerkt zich door begrippen als vrede, veiligheid en internationaal recht, en de natuur van het bestuur – democratieën versus dictaturen – bepalen het gedraag van een staat. Ook het liberalisme gelooft in een anarchistische wereld, dit kan echter worden opgelost via internationale instituties zoals de Europese Unie. Er wordt in deze theorie wel degelijk gekeken naar de interne huishouding van een staat zoals leiders en staatsvorm. Het veiligheidsdilemma wordt opgelost via de verspreiding van democratie en het instellen van internationale instituties. Het is dan ook niet gek dat deze theorie met name voorspellend is omtrent hoe de wereld in elkaar zou moeten steken.

Het intrigerende is dat wat betreft internationale instituties beide theorieën sterk uiteenlopen. De realisten in de leer der internationale betrekkingen geloven dat soevereine staten alleen zullen samenwerkingen als men er voordeel bij heeft, het eigenbelang staat voorop. Zodra dit niet meer geldt houdt de samenwerking acuut op en in de praktijk zien realisten geen heil in internationale instituties, of zoals Donnely omschrijft: “Institutions (…) can usually be ignored because they rarely exert a significant influence on the interests or interactions of states in anarchy.”  De liberalen daarentegen geloven juist in internationale instituties omdat volgens hen alle actoren daar baat bij kunnen hebben en dit het idealistische toekomstbeeld dichterbij brengt. Internationale instituties kunnen ordenende principes in de anarchistische internationale betrekkingen zijn en bijvoorbeeld veiligheid, vrede, democratie en recht verspreiden.

Volgens het realisme creëren soevereine staten internationale instituties omdat ze daar op de korte termijn baat bij hebben en volgens het liberalisme gedragen staten zich zo omdat dit op de lange termijn voor iedereen gunstig is. Wie heeft er gelijk? Deze retorische vraag is lastig te beantwoorden en voortdurend onderwerp van debat in de internationale betrekkingen. De Europese Unie is in deze context een belangrijk verhaal, omdat dit in feite een uniek project in de wereldgeschiedenis is waarbij staten vrijwillig soevereiniteit afstaan aan een supranationale organisatie, en dit voor decennia ongelofelijk goed heeft gewerkt: de EU heeft het Europese continent vrede en welvaart gebracht. Voor liberalen is dit dus een prachtig argument om hun theorie kracht bij te zetten. Ondanks het zware weer waarin de EU verkeert hebben de liberalen mijn inziens gelijk. Ik ben benieuwd of er slaperige forenzen in de trein zitten die beseffen welke omvangrijke theorieën er achter de simpele krantenkoppen zitten!

Iedereen die regelmatig stukken schrijft, muziek componeert of op een andere manier zijn of haar creativiteit gebruikt kent het gevoel: op een dag sta je op om vastberaden achter je bureau te gaan zitten, je klapt vol goede moed je laptop open en tovert een leeg Word-document tevoorschijn om te gaan schrijven… En na een paar uur staat er nog geen zinnige letter op dat witte papier. Het lijkt alsof er een onzichtbare muur tussen jou en het lege vel staat, het creatieve proces komt niet op gang, je mist de inspiratie om te schrijven, en zelfs als je weet wat je neer moet pennen lukt het niet om dit daadwerkelijk te doen. Het gevolg? Frustratie. De naam? Writer’s block. De oplossing? Hieronder staan enkele!

Oplossing 1: maak orde in de chaos
Eigenlijk is schrijven net als verhuizen: de stapel ontelbare planken die op de grond ligt wordt makkelijker een kast als je de structuur ontdekt. Pak een whiteboard en ga eens brainstormen over de structuur van je document en welke blokken informatie je waar wilt neerzetten. Vervolgens kun je gemakkelijk met die blokken aan de slag: je maakt het schrijven van een groot document behapbaar.

Oplossing 2: ontwerp een schrijfschema
Maak een planning waarin staat wanneer je wat en hoeveel schrijft. Vervolgens vergeet je het writer’s block en volg je het schrijfschema – ongeacht of je vindt dat de kwaliteit voldoende is of niet. Als je lichaam elke dag voor het schrijven verschijnt, zal je geest snel genoeg volgen. Zorg dat je de deadlines haalt, maar zorg er ook voor dat je op dat moment jezelf beloont en voor rust zorgt.

Oplossing 3: doe schrijfoefeningen
Op het moment dat je volledig vast zit en je écht niet meer aan dat grote project kunt beginnen, is het raadzaam om schrijfoefeningen te doen. Zoals Joy Tanksley zegt: ‘Each day, my students do a three-minute writing warm-up. The only goal is fluency — to produce as much writing as they can in three minutes. Some of the best writing they ever produce comes from these three-minute bursts.’

Oplossing 4: niet alles is al geschreven
De angst dat alles al is geschreven en je niks toevoegt kan verlammend werken, maar is ongegrond. Als lezer wil je zoveel mogelijk over een onderwerp lezen, je neemt makkelijker informatie op als het op verschillende manieren wordt aangeboden, je begrijpt het beter als je het meerdere keren leest en tot slot voeg je er altijd wat nieuws aan toe: nieuwe inzichten, andere volgorde, een nieuwe vorm of een persoonlijke mening.

Oplossing 5: verwissel van pet
Een writer’s block komt niet doordat je niet weet hoe je het moet zeggen, maar doordat je niet weet wat je moet zeggen. Een verhaal dat niet in je hoofd zit kun je immers niet opschrijven. Zet je toetsenbord aan de kant, doe alsof je een verkoper bent en simuleer een gesprek waarin je iemand overtuigd van je verhaal. Pas als je het kunt uitspreken zet je de pet van tekstschrijver op en pen je het verhaal neer.

Oplossing 6: ga omdenken
Vastdenken is de manier van denken waarbij je problemen alleen maar groter worden, je beland van de regen in de drup. Omdenken is de techniek om problemen te transformeren in mogelijkheden, het ja-en-denken. Het is geen probleem dat het niet lukt om te schrijven, het is een feit. Accepteer het en ga verder.

Oplossing 7: verandering van spijs doet eten
Creativiteit kan weer tevoorschijn komen als je bepaalde dingen in je leven verandert. Kijk eens scherp naar je werkplek, voldoet deze wel? Zo niet, zorg dat je dan ergens anders gaat werken. Het tegelijkertijd werken aan andere projecten kan ook de inspiratie prikkelen, net zoals regelmatig sporten en praten met verschillende personen.

Oplossing 8: verlicht de prestatiedruk
Veel mensen zien inspiratie als iets wat in hun zit en wat bij een writer’s block verstopt is. Elizabeth Gilbert, de schrijfster van de wereldberoemde roman Eat, Pray, Love ziet dit anders. De druk om te presteren en de angst om te mislukken kan worden verlicht door schrijvers te beschouwen als ‘”having” genius rather than “being” a genius.’

Oplossing 9: zie schrijven als een vak
Wat kan helpen is het schrijven anders te gaan zien: als een vak en niet als een kunst. Stephen King gebruikt de gereedschapskist als metafoor: we moeten denken alsof we bouwvakkers zijn, wat het makkelijker maakt om te gaan zitten en schrijven. Woord voor woord en zin voor zin komt er een verhaal tot stand, net zoals een straat wordt aangelegd.

Oplossing 10: wees niet te streng
Een veelgemaakte fout is dat je veel te streng bent over je eigen werk. Het is onrealistisch dat je dat boek of die opdracht in één keer in al haar perfectie opschrijft. Ga gewoon schrijven en schakel je kritische brein uit: die is bedoelt voor als je gaat redigeren.

Hopelijk bieden deze oplossingen handvatten om een eventueel writer’s block te omzeilen. Voor wat dit betreft is het mooi om te eindigen met een passend citaat van Patti Digh: “Sitting still and waiting for a book to spring fully formed from your forehead will never happen. Will. Never. Happen. Listening to what other people have to say also won’t help. Good god, no wonder we all have writer’s block. We’re not even writing. Plumbers don’t have plumber’s block, do they? NO, THEY GET ON THE FLOOR AND CLEAR OUT THE WINDEX AND EVIDENCE OF MOUSE POOP UNDER THE SINK AND GET TO PLUMBING.”

Zo.

Framing is de techniek die eruit bestaat om woorden en beelden zo te kiezen dat ze bepaalde gevoelens en veronderstellingen oproepen, om zo de publieke opinie te beinvloeden. Jan Kuitenbrouwer, de schrijver van ‘De woorden van Wilders’, wist het in het NRC Handelsblad van 15 mei 2010 mooi te verwoorden: ‘Frames zijn mentale constructies die bepalen hoe we de wereld zien, [...]. Frames zijn onzichtbaar. Ze zijn onderdeel van ons cognitieve onderbewuste, structuren in ons brein die we niet bewust kunnen activeren, maar die we kennen door wat ze teweegbrengen.’

Sinds de jaren negentig speelt framing een belangrijke rol in de politiek en de Amerikanen blinken erin uit. De Republikeinen doopten de successiebelasting succesvol om in ‘death tax’ en gaven een onderwijswet de naam ‘Happy Children’s Act’ – probeer daar maar als Democraat in de media respectievelijk voor en tegen te zijn. Een ander tekenend voorbeeld is de president Richard Nixon die wanhopig probeerde het Amerikaanse volk van zijn integriteit te overtuigen met de beroemde zin ‘I’m not a crook.’ Dit had een averechts effect: door te ontkennen dat hij een crook was werd hij automatisch hiermee geassocieerd.

In Nederland is framing veel minder aanwezig, maar begint het langzaamaan steeds gebruikelijker te worden. Een aantal voorbeelden: de CDA’er Balkenende zei tegen de PvdA’er Bos in een verkiezingsdebat in 2006: ‘U draait en u bent niet eerlijk.’ Sindsdien werd de PvdA-politicus steevast neergezet als een ‘draaikont’, wat bijzonder effectief was. De VVD noemde in 2007 een voorstel van de FNV om een extra belastingschijf van zestig procent voor inkomens boven de 185.000 euro in te voeren ‘een jaloeziebelasting.’ En de sociaal-liberalen van D66 wisten hun negatieve gevoelens over Rutte 1 en het daarbij behorende gedoogakkoord treffend te verwoorden in een ‘stilstandkabinet’ met een ‘stagneerakkoord’ dat hiermee in feite een ‘jeugdtax’ invoerde door grote hervormingen uit te stellen.

De onbetwiste leider blijft echter nog altijd de PVV-leider Geert Wilders, die van’links’ een scheldwoord wist te maken. De ‘grachtengordelelite’, met ‘linkse hobby’s', die liever ‘haatimams’ knuffelt en theedrinkt met ‘straattuig’ dan optreedt voor ‘Henk en Ingrid’, behoort tot de naïeve ‘linkse kerk.’ Zoals de NRC-redacteur Hubert Smeets op de opiniepagina’s van het NRC Handelsblad op 24 december 2010 verwoordt: ‘Wie op de cijfers van het CBS wijst, krijgt te horen dat Henk en Ingrid daar geen boodschap aan hebben. De vox populi weet het per definitie beter dan het CBS. De eerste is echt, de tweede een leugenmachine van de elite.’

Ergo: links wordt in de publieke opinie en het maatschappelijk debat vakkundig weggedrukt door Wilders cum suis. Er wordt echter een kentering zichtbaar, want linkse politici lijken het woord ‘links’ te vervangen voor ‘progressief.’ De PvdA-leider Job Cohen kondigde gister de manifestatie ‘een nieuw jaar, een ander Nederland’ aan, waarmee hij, samen met politieke partijen als de SP en GroenLinks, een statement wil maken jegens het rechtse kabinet. In plaats van dat Cohen spreekt over linkse partijen komt het woord ‘links’ nul keer voor, maar zegt hij: ‘Ik roep dan ook alle progressieve partijen in ons land en alle maatschappelijke organisaties op om deel te nemen.’

Ook Jolanda Sap, de kersverse leider van GroenLinks, hanteert dit frame. In het NRC Handelsblad van 19 december 2010 zegt de politica over de mogelijke samenwerking tussen linkse partijen: ‘Ik heb een goede relatie met Pechtold en Cohen en ga zeker inzetten op nauwer samenwerken. Een pact met D66 en PvdA voor progressieve politiek; groener en eerlijker. Samen een vuist maken en een aantrekkelijk alternatief bieden voor de kiezer.’ In de kranten en blogs wordt steeds vaker gesproken over ‘progressieve politiek’. Het is interessant om het nieuws omtrent de linkse partijen de komende tijd in de gaten te houden. Wordt ‘progressief’ het nieuwe ‘links’?

Donald Duck en Twitter? Dat lijkt op het Nederlandse elftal dat wereldkampioen wordt, Job Cohen die niet stottert en Gerard Joling met een excellente uitvoering van de Matthäus-Passion: een ongebruikelijke combinatie. Toch passen de gevederde stripeend en de microblogdienst beter bij elkaar dan gedacht. En daar blijft het niet bij, want bijna alle karakters en fenomenen van het beroemde weekblad lijken een account te hebben op Twitter: van de verwende Guus Geluk tot de beruchte buurman Bolderbast, van de journalistieke Duckstadkrant tot de sympathieke uitvinder Wille Wortel.

Eigenlijk lijkt het helemaal niet een opmerkelijke stap om offline karakters te vertalen naar online karakters, het gebeurt alleen weinig. In het geval van het weekblad pakt dit verrassend goed uit. Inmiddels hebben 36 karakters zich aangesloten, die online de draad oppakken die ze offline hebben laten liggen. In de eerste plaats – het kan niet anders of de updates worden vanuit het hoofdkantoor gecoördineerd – worden er berichten geplaatst die perfect in de lijn van de karakters passen. Van de schoolmeester Warbol die klaagt over zijn leerlingen die te laat zijn en de criminele Zware Jongens die een overval beramen, de lezer blijft ook op hoogte.

In de tweede plaats vindt er interactie plaats tussen de karakters zelf. De aandoenlijke neefjes Kwik, Kwek en Kwak reageren op meester Warbol dat de wekker niet was afgegaan, en de rijke Dagobert Duck waarschuwt dat zijn beveiligingssystemen op orde zijn. In de derde plaats gaan de karakters het gesprek aan met hun volgers, wat een geheel eigen dynamiek oplevert. Het bezwaar dat de doelgroep te jong is voor Twitter is weerlegbaar: volgens onderzoek is tweederde van de abbonnees ouder dan zestien jaar, het weekblad is het meest gelezen blad onder studenten en de naamsbekendheid is bijna honderd procent.

Het fysieke weekblad valt elke vrijdag op de mat en verdwijnt na het lezen, maar online blijven de lezers in contact met hun favoriete stripfiguren, en biedt social media zelfs een meerwaarde. Dat het werkt bewijzen de cijfers. Elk personage heeft inmiddels duizenden volgers – Donald Duck spant de kroon met meer dan negenduizend liefhebbers – en tweets worden soms meer dan honderd keer geretweet. Bovendien past het geheel in de personal branding en marketing trend dat bedrijven niet meer communiceren met klanten, maar klanten met personen de interactie aangaan.

Donald Duck is het schoolvoorbeeld van het inzetten van social media voor een merk en laat zien hoe online en offline media elkaar kunnen versterken. Tot slot een intrigerende vraag: zou dit succes een voorbode zijn voor de toekomst van papieren media in het algemeen en de stripalbums in het bijzonder?

Er gebeuren interessante dingen bij het NRC Handelsblad, een toonaangevend avondblad dat tevens de vierde betaalde krant van Nederland is. De kwaliteitskrant maakte eerst deel uit van PCM Uitgevers, maar dat bedrijf werd in 2009 door De Persgroep overgenomen. Er werd besloten dat NRC Media – een mediagroep die onder andere het NRC Handelsblad, de nrc.next en enkele websites beheert – moest worden afgestoten. Hoewel er door de redactie werd geopperd om zelfstandig door te gaan, werd de krant in 9 december 2009 geveild. Egerio en Lux Media mochten zich de nieuwe eigenaren noemen. De redactie was na een vergadering ‘gerustgesteld’, noemde de overeenkomst ‘solide’ en ging akkoord. Een nieuw tijdperk kon beginnen.

Op 26 april 2010 gebeurde er weer iets onverwachts. De kranige hoofdredacteur Birgit Donker maakte bekend dat ze haar functie per 1 juli van dat jaar zou neerleggen. Als reden werd opgegeven dat de directie niet meer borg stond voor de journalistieke autonomie van de redactie. Het boterde al een tijd niet tussen Donker en de Nederlands-Russische mediamagnaat Derk Sauer, een van de relatief nieuwe eigenaren van de krant. Bij de verkoop van het blad verzekerde Donker middels een verklaring de redactionele vrijheid en onafhankelijkheid: “Wij worden zelf verantwoordelijk voor onze strategie.” Later werd bekend dat Sauer zich juist actief bemoeide met de inhoud van de krant. Zo belde hij de hoofdredacteur op nadat een voorpagina-artikel hem niet beviel.

Per 1 september 2010 is de Belg Peter Vandermeersch de nieuwe hoofdredacteur. Na een studie geschiedenis in Gent, journalistiek in Parijs en politieke wetenschappen in Harvard werkte hij voor de Vlaamse krant De Standaard. Hij begon als journalist en werd uiteindelijk hoofdredacteur. Onder zijn leiding maakte de krant een aantal grote wijzigingen – de krant verscheen op tabloidformaat en de christelijke, Vlaamse referentie verdween van de voorpagina, wat een gewijzigde redactionele lijn inhield – en deed hij een hoop stof opwaaien. Beroemd zijn de kritische ‘Bitterbrieven’  die schrijver Piet de Moor openlijk naar de hoofdredacteur schreef. Vandermeersch werd tevens benoemd tot marketeer van het jaar, wat opmerkelijk is voor een journalist.

In zijn nieuwe functie als hoofdredacteur van het NRC Handelsblad is het inmiddels ook niet stil gebleven. In een interview met De Groene Amsterdammer gebruikt Vandermeersch ongewoon harde bewoordingen om zijn krant te typeren. Zo heeft het blad ‘te weinig ambities’ en blijft het steken in oude patronen. Zijn mening over de website: ‘ik kijk er bijna nooit op’. Onlangs lekte een interne e-mail naar de NRC-redactie uit die boekdelen spreekt. Door middel van vijftien punten benoemt hij alle zwakke plekken van de krant. De verkoopcijfers zijn niet goed, de foutenlast te groot, de krant te traag en niet creatief genoeg, er wordt te weinig rekening gehouden met de lezer, de redacteurs zijn niet goed met cijfers en er zijn te veel columns die geen meerwaarde hebben, om een aantal punten te noemen.

In een toelichting zegt Vandermeersch: ‘Zijn dat harde uitlatingen? In de elf jaar dat ik leiding gaf aan De Standaard was ik veel harder, en terecht trouwens.’ De hoofdredacteur pleit voor een cultuuromslag. ‘De usance bij NRC was om de dingen iets te weinig bij de naam te noemen. Veel collega’s zijn juist opgelucht dat die tijd voorbij is’, aldus de ambitieuze Belg. In de uitgelekte mail pleitte hij voor een scherpe krant die midden in het centrum van het politieke en intellectuele debat staat, en niet bang moet zijn voor lezersbrieven. Een interessante opgave in een tijd waarin de kranten het zwaar hebben en het NRC Handelsblad een aantal overwachte wendingen achter de rug heeft. Gaan deze veranderingen ook leiden tot resultaten? Zeker is dat het NRC Handelsblad een spannende tijd tegemoet gaat.

De oplages van kranten dalen gestaag en magazines stoppen steeds vaker, terwijl er aan de andere kant de hoeveelheid blogs door blijft groeien en de verworvenheden van het internet steevast bejubeld worden. Het bestaansrecht en de waarde van de traditionele media staat onder druk, en dat is al een geruime tijd zo. Feit is dat zij steeds meer terrein verliest op de moderne media, zoals internet. Een terugkerende vraag is hoe de traditionele media zoals kranten kan blijven bestaan, onder al deze druk. Gelukkig zijn er al een aantal redenen te bedenken waarom dit hen gaat lukken.

Kwalitatieve selectie uit de informatieoverload
Het is zeker waar dat er voor bijna alle onderwerpen die in de krant staat bibliotheken aan informatie beschikbaar zijn op het internet. De krant weet echter een kwalitatieve selectie uit alle beschikbaar informatie te filteren die de moeite waard is om te lezen. Van nieuws en achtergrond tot opinie, kranten bieden een constant kwaliteitsniveau aan met een bloemlezing met grote relevantie voor de lezer.

Journalistiek als vak, niet als bijzaak
Aan de ene kant zijn er mensen met een kantoorbaan die in hun vrije tijd, vanachter hun bureau, eens per week een artikel online plempen en zo journalistiek bedrijven. Aan de andere kant zijn er professionele redacties, gehuisvest in grote gebouwen, met redacteurs en correspondenten die opleidingen hebben gevolgd en hun kennis omzetten in artikelen, om zo journalistiek tot een waardig vak te verheffen. De tweede situatie ontstijgt het niveau van de eerste situatie.

Geconsolideerde machtspositie
De kranten hebben door de jaren heen een sterke positie veroverd. Vergeet niet dat nog steeds miljoenen mensen dagelijks een krant op de deurmat krijgen. Bij elke belangrijke gebeurtenis zijn er verslaggevers van de papieren media aanwezig. Daarnaast is de krant nog altijd een geliefd podium voor politici, wetenschappers, zakenlieden en andere mensen. Talloze keren is dit medium gebruikt voor openbarende analyses, onderzoeken en bekendmakingen.

Tel hierbij op dat een hoop mensen op deze mooie aarde het vele malen prettiger vinden om met een fysiek product – zoals een krant of een boek – iets te lezen, in tegenstelling tot iets digitaals (zoals een website of e-reader) en dat velen simpelweg gewend zijn aan de krant, en ik zie een hoop argumenten waarom dit medium blijft bestaan. Mijn advies aan krantenredacties zou dan ook zijn om minder te experimenteren met nieuwe toepassingsmogelijkheden, maar te focussen op de kerntaak: het maken van een kwalitatief topproduct. Zo houd je bestaansrecht!

Op vrijdag 14 mei, om 06:44, publiceerde de Telegraaf een artikel op haar website en in haar krant over Ruben, de enige die de vliegramp in Libië heeft overleefd. De verontwaardiging was groot toen bleek dat de journaliste in kwestie, Jolande van der Graaf, de negenjarige jongen aan de telefoon had gehad. In een kort gesprek vertelde Ruben dat hij zich niets kon herinneren van het ongeluk, en dat hij niet wist dat zijn ouders overleden waren. De journaliste deelde dit hem mee.

Hierop barstte de kritiek los. Gaat het niet te ver om een negenjarige jongen, die op een ziekenhuisbed zit te vechten voor zijn leven, op te bellen en mede te delen dat hij een vliegtuigongeluk heeft gehad en dat zijn ouders overleden zijn? De Telegraaf werd een wereldwijde trending topic op Twitter, Minister Verhagen was boos en diverse media keurden het unaniem af. Om de bovenstaande vraag te beantwoorden moeten we echter wel objectief naar de feiten kijken. Gelukkig is er de Code voor de Journalistiek, met regels waar elke journalist zich aan moet houden.

En dan vinden we interessante dingen. Een aantal passages uit de onderdelen ‘waarheidsgetrouw en ‘fair’:

3 De journalist gaat zorgvuldig en integer te werk en geeft daarvan ook blijk in zijn berichtgeving door verantwoording af te leggen over zijn journalistieke methoden.

14. Bij het verzamelen, selecteren en bewerken van nieuws gaat de journalist fair te werk.

18. De journalist zal de privacy van personen niet verder aantasten dan in het kader van een open berichtgeving noodzakelijk is.

19. De journalist ontziet de privacy van slachtoffers, nabestaanden, patiënten maar ook van verdachten en daders door de algemene herkenbaarheid van betrokkenen in de berichtgeving te vermijden in al die gevallen waarin deze personen onevenredig nadeel van herkenbaarheid zullen ondervinden en voor zover het vermijden van herkenbaarheid niet in strijd is met het belang van een adequate berichtgeving.

Gaat de Telegraaf hier fair en integer te werk? Daar valt over te twisten, maar algemene opinie vindt van niet, en daar valt een hoop uit op te maken. Regel achttien is ook interessant. Wat is de nieuwswaarde dat de rest van de wereld weet dat Ruben er nu pas achter komt dat hij een ongeluk heeft gehad en dat zijn ouders zijn overleden? En dan de klapper, regel negentien. Een artikel plaatsen met privacygevoelige informatie, met naam en met foto, bij een negenjarig kind: wordt hier het maatschappelijk belang bij gediend?

Dit is geen zuivere journalistiek meer, dit is aasgierjournalistiek. En dat bij een krant die campagne voerde tegen de kilometerheffing wegens privacyschending. Schandalig. Ik ben benieuwd wat het Commissariaat voor de Media hier van vindt.

Enkele jaren geleden werd het Nieuwe Werken onthaald als hip alternatief voor de manier waarop er over het algemeen wordt gewerkt. Omarmd door Microsoft en IBM, besproken op congressen en beschreven in boeken. Het enthousiasme was groot en de voordelen klonken aanlokkelijk. Toch is er niet een echte omwenteling merkbaar geweest in onze manier van werken en hebben we het ideaalbeeld van een flexibele en innovatieve bedrijfscultuur nog niet bereikt. Wat is de traditionele manier waarop er in Nederland wordt gewerkt, wat is het Nieuwe Werken en hoe zal dit laatste concept zich verder ontwikkelen?

De traditionele manier – zeg gerust werken 1.0 – wordt gekenmerkt door een sterke hiërarchie in de organisatie en starheid in plaats van flexibiliteit. Het organogram is verticaal en de organisatie is top-down, wat inhoudt dat de taken worden bedacht in de top van de organisatie. Het Nieuwe Werken – zeg maar gerust werken 2.0 – breekt met deze ouderwetse benadering. Dit wordt gekenmerkt door minder hiërarchie en flexibiliteit in plaats van starheid. Het organigram is horizontaler dan gewend en de organisatie is bottom-up, wat inhoudt dat er veel input vanuit de onderkant van de organisatie wordt doorgegeven naar de top.

In dit concept kunnen werknemers zoveel mogelijk plaats- en tijdsonafhankelijk werken. Hierdoor wordt de werknemer productiever, wordt onnodig reizen geminimaliseerd en is er een betere work-life balance. Dit wordt ondersteund door het gebruik van technologie zoals conference calling, social media en virtual workspaces. Een belangrijk onderdeel van deze filosofie is ook de werkomgeving van het bedrijf zelf. De kantoren veranderen in flexibele gebouwen zonder vaste werkplekken, met een koffiebar, gedeelde secretaresses en hippe meubelen in felle kleuren.

De reden dat het Nieuwe Werken nog niet is ingevoerd komt door de werkende generatie zelf. Veel mensen vinden het lastig om thuis te werken, willen het liefst een eigen werkplek met vaste collega’s en een foto van de kinderen op het bureau, gruwelen van een idee van een gedeelde secretaresse, kunnen niet goed overweg met de eindeloze toepassingsmogelijkheden van nieuwe technologie of vinden zijn gewoon gewend aan de manier waarop ze altijd al hebben gewerkt.

Het gezegde luidt echter dat alles wat goed is, langzaam komt. De verandering neemt dus haar tijd, maar is onontkoombaar. De toekomst ligt nog helemaal open. Ik ben ervan overtuigd dat de huidige generatie die over enkele jaren haar eerste stappen op de werkvloer zet, het transitieproces van werken 1.0 naar werken 2.0 zal versnellen. Puur omdat zij opgegroeid zijn met nieuwe technologie, behoefte hebben aan onafhankelijkheid en goed gedijen in flexibiliteit. Dan komt het innovatieve karakter van de economie naar boven, en zal het Nieuwe Werken vaste grond vinden.

Met nog zeventwintig dagen te gaan loopt de spanning voor de Tweede Kamerverkiezingen op 9 juni 2010 op. Zeker op het partijbureau van het CDA. Daar begon de campagne al niet zo goed, toen het vertrouwen in de premier en CDA-lijsttrekker Jan Peter Balkenende op een historisch dieptepunt was. Uit enquetes en peilingen blijkt dat de kiezers  de prestaties van zijn laatste kabinet beoordelen als belabberd, en de oppositie verwijt de weinig charismatische leider een gebrek aan leiderschap. Niet ideaal om mee te starten.

Vervolgens brengt de CDA-minister Gerda Verburg een magazine uit, ter ere van het 75-jarig bestaan van het ministerie van Landbouw, Visserij en Natuurbeheer. Toen echter bleek dat dit een 400.000 euro kostende luxe glossy werd met de naam ‘GERDA’ – inclusief grote foto van de minister met zweepje op de cover – schoot dit velen in het verkeerde keelgat. Na een spoeddebat nam de Tweede Kamer een motie van treurnis aan. Ook buiten de Kamer reageerde men verontwaardigd.

En dan blijkt dat de CDA-staatssecretaris van Defensie Jack de Vries maandenlang een buitenechtelijke verhouding had met een ondergeschikte, blonde adjudante. En dat terwijl het CDA de partij is van christelijke normen en waarden, waar het gezin de hoeksteen van de samenleving is. Zijn vrouw heeft hem het huis uit gezet. Hier komt nog bij dat De Vries de belangrijkste spindocter van zijn partij is. Hij doet nu een stap terug in de campagne.

Tel dit bij elkaar op, voeg er de niet zo florissante peilingen aan toe – derde achter de PvdA en VVD, het zetelaantal schommelt rond de 25 zetels – en de partij moet hard aan de bak om het beeld te kantelen. En dan red je het niet alleen met kleurplaten. Schrijf de christen-democraten echter niet te snel af. In het verleden hebben ze bewezen dat ze campagnes kunnen voeren en verkiezingen kunnen winnen. Mocht dit echter niet lukken, dan hebben bovengeschreven punten zeker een rol gespeeld.