De oplages van kranten dalen gestaag en magazines stoppen steeds vaker, terwijl er aan de andere kant de hoeveelheid blogs door blijft groeien en de verworvenheden van het internet steevast bejubeld worden. Het bestaansrecht en de waarde van de traditionele media staat onder druk, en dat is al een geruime tijd zo. Feit is dat zij steeds meer terrein verliest op de moderne media, zoals internet. Een terugkerende vraag is hoe de traditionele media zoals kranten kan blijven bestaan, onder al deze druk. Gelukkig zijn er al een aantal redenen te bedenken waarom dit hen gaat lukken.

Kwalitatieve selectie uit de informatieoverload
Het is zeker waar dat er voor bijna alle onderwerpen die in de krant staat bibliotheken aan informatie beschikbaar zijn op het internet. De krant weet echter een kwalitatieve selectie uit alle beschikbaar informatie te filteren die de moeite waard is om te lezen. Van nieuws en achtergrond tot opinie, kranten bieden een constant kwaliteitsniveau aan met een bloemlezing met grote relevantie voor de lezer.

Journalistiek als vak, niet als bijzaak
Aan de ene kant zijn er mensen met een kantoorbaan die in hun vrije tijd, vanachter hun bureau, eens per week een artikel online plempen en zo journalistiek bedrijven. Aan de andere kant zijn er professionele redacties, gehuisvest in grote gebouwen, met redacteurs en correspondenten die opleidingen hebben gevolgd en hun kennis omzetten in artikelen, om zo journalistiek tot een waardig vak te verheffen. De tweede situatie ontstijgt het niveau van de eerste situatie.

Geconsolideerde machtspositie
De kranten hebben door de jaren heen een sterke positie veroverd. Vergeet niet dat nog steeds miljoenen mensen dagelijks een krant op de deurmat krijgen. Bij elke belangrijke gebeurtenis zijn er verslaggevers van de papieren media aanwezig. Daarnaast is de krant nog altijd een geliefd podium voor politici, wetenschappers, zakenlieden en andere mensen. Talloze keren is dit medium gebruikt voor openbarende analyses, onderzoeken en bekendmakingen.

Tel hierbij op dat een hoop mensen op deze mooie aarde het vele malen prettiger vinden om met een fysiek product – zoals een krant of een boek – iets te lezen, in tegenstelling tot iets digitaals (zoals een website of e-reader) en dat velen simpelweg gewend zijn aan de krant, en ik zie een hoop argumenten waarom dit medium blijft bestaan. Mijn advies aan krantenredacties zou dan ook zijn om minder te experimenteren met nieuwe toepassingsmogelijkheden, maar te focussen op de kerntaak: het maken van een kwalitatief topproduct. Zo houd je bestaansrecht!

Op vrijdag 14 mei, om 06:44, publiceerde de Telegraaf een artikel op haar website en in haar krant over Ruben, de enige die de vliegramp in Libië heeft overleefd. De verontwaardiging was groot toen bleek dat de journaliste in kwestie, Jolande van der Graaf, de negenjarige jongen aan de telefoon had gehad. In een kort gesprek vertelde Ruben dat hij zich niets kon herinneren van het ongeluk, en dat hij niet wist dat zijn ouders overleden waren. De journaliste deelde dit hem mee.

Hierop barstte de kritiek los. Gaat het niet te ver om een negenjarige jongen, die op een ziekenhuisbed zit te vechten voor zijn leven, op te bellen en mede te delen dat hij een vliegtuigongeluk heeft gehad en dat zijn ouders overleden zijn? De Telegraaf werd een wereldwijde trending topic op Twitter, Minister Verhagen was boos en diverse media keurden het unaniem af. Om de bovenstaande vraag te beantwoorden moeten we echter wel objectief naar de feiten kijken. Gelukkig is er de Code voor de Journalistiek, met regels waar elke journalist zich aan moet houden.

En dan vinden we interessante dingen. Een aantal passages uit de onderdelen ‘waarheidsgetrouw en ‘fair’:

3 De journalist gaat zorgvuldig en integer te werk en geeft daarvan ook blijk in zijn berichtgeving door verantwoording af te leggen over zijn journalistieke methoden.

14. Bij het verzamelen, selecteren en bewerken van nieuws gaat de journalist fair te werk.

18. De journalist zal de privacy van personen niet verder aantasten dan in het kader van een open berichtgeving noodzakelijk is.

19. De journalist ontziet de privacy van slachtoffers, nabestaanden, patiënten maar ook van verdachten en daders door de algemene herkenbaarheid van betrokkenen in de berichtgeving te vermijden in al die gevallen waarin deze personen onevenredig nadeel van herkenbaarheid zullen ondervinden en voor zover het vermijden van herkenbaarheid niet in strijd is met het belang van een adequate berichtgeving.

Gaat de Telegraaf hier fair en integer te werk? Daar valt over te twisten, maar algemene opinie vindt van niet, en daar valt een hoop uit op te maken. Regel achttien is ook interessant. Wat is de nieuwswaarde dat de rest van de wereld weet dat Ruben er nu pas achter komt dat hij een ongeluk heeft gehad en dat zijn ouders zijn overleden? En dan de klapper, regel negentien. Een artikel plaatsen met privacygevoelige informatie, met naam en met foto, bij een negenjarig kind: wordt hier het maatschappelijk belang bij gediend?

Dit is geen zuivere journalistiek meer, dit is aasgierjournalistiek. En dat bij een krant die campagne voerde tegen de kilometerheffing wegens privacyschending. Schandalig. Ik ben benieuwd wat het Commissariaat voor de Media hier van vindt.

Enkele jaren geleden werd het Nieuwe Werken onthaald als hip alternatief voor de manier waarop er over het algemeen wordt gewerkt. Omarmd door Microsoft en IBM, besproken op congressen en beschreven in boeken. Het enthousiasme was groot en de voordelen klonken aanlokkelijk. Toch is er niet een echte omwenteling merkbaar geweest in onze manier van werken en hebben we het ideaalbeeld van een flexibele en innovatieve bedrijfscultuur nog niet bereikt. Wat is de traditionele manier waarop er in Nederland wordt gewerkt, wat is het Nieuwe Werken en hoe zal dit laatste concept zich verder ontwikkelen?

De traditionele manier – zeg gerust werken 1.0 – wordt gekenmerkt door een sterke hiërarchie in de organisatie en starheid in plaats van flexibiliteit. Het organogram is verticaal en de organisatie is top-down, wat inhoudt dat de taken worden bedacht in de top van de organisatie. Het Nieuwe Werken – zeg maar gerust werken 2.0 – breekt met deze ouderwetse benadering. Dit wordt gekenmerkt door minder hiërarchie en flexibiliteit in plaats van starheid. Het organigram is horizontaler dan gewend en de organisatie is bottom-up, wat inhoudt dat er veel input vanuit de onderkant van de organisatie wordt doorgegeven naar de top.

In dit concept kunnen werknemers zoveel mogelijk plaats- en tijdsonafhankelijk werken. Hierdoor wordt de werknemer productiever, wordt onnodig reizen geminimaliseerd en is er een betere work-life balance. Dit wordt ondersteund door het gebruik van technologie zoals conference calling, social media en virtual workspaces. Een belangrijk onderdeel van deze filosofie is ook de werkomgeving van het bedrijf zelf. De kantoren veranderen in flexibele gebouwen zonder vaste werkplekken, met een koffiebar, gedeelde secretaresses en hippe meubelen in felle kleuren.

De reden dat het Nieuwe Werken nog niet is ingevoerd komt door de werkende generatie zelf. Veel mensen vinden het lastig om thuis te werken, willen het liefst een eigen werkplek met vaste collega’s en een foto van de kinderen op het bureau, gruwelen van een idee van een gedeelde secretaresse, kunnen niet goed overweg met de eindeloze toepassingsmogelijkheden van nieuwe technologie of vinden zijn gewoon gewend aan de manier waarop ze altijd al hebben gewerkt.

Het gezegde luidt echter dat alles wat goed is, langzaam komt. De verandering neemt dus haar tijd, maar is onontkoombaar. De toekomst ligt nog helemaal open. Ik ben ervan overtuigd dat de huidige generatie die over enkele jaren haar eerste stappen op de werkvloer zet, het transitieproces van werken 1.0 naar werken 2.0 zal versnellen. Puur omdat zij opgegroeid zijn met nieuwe technologie, behoefte hebben aan onafhankelijkheid en goed gedijen in flexibiliteit. Dan komt het innovatieve karakter van de economie naar boven, en zal het Nieuwe Werken vaste grond vinden.

Met nog zeventwintig dagen te gaan loopt de spanning voor de Tweede Kamerverkiezingen op 9 juni 2010 op. Zeker op het partijbureau van het CDA. Daar begon de campagne al niet zo goed, toen het vertrouwen in de premier en CDA-lijsttrekker Jan Peter Balkenende op een historisch dieptepunt was. Uit enquetes en peilingen blijkt dat de kiezers  de prestaties van zijn laatste kabinet beoordelen als belabberd, en de oppositie verwijt de weinig charismatische leider een gebrek aan leiderschap. Niet ideaal om mee te starten.

Vervolgens brengt de CDA-minister Gerda Verburg een magazine uit, ter ere van het 75-jarig bestaan van het ministerie van Landbouw, Visserij en Natuurbeheer. Toen echter bleek dat dit een 400.000 euro kostende luxe glossy werd met de naam ‘GERDA’ – inclusief grote foto van de minister met zweepje op de cover – schoot dit velen in het verkeerde keelgat. Na een spoeddebat nam de Tweede Kamer een motie van treurnis aan. Ook buiten de Kamer reageerde men verontwaardigd.

En dan blijkt dat de CDA-staatssecretaris van Defensie Jack de Vries maandenlang een buitenechtelijke verhouding had met een ondergeschikte, blonde adjudante. En dat terwijl het CDA de partij is van christelijke normen en waarden, waar het gezin de hoeksteen van de samenleving is. Zijn vrouw heeft hem het huis uit gezet. Hier komt nog bij dat De Vries de belangrijkste spindocter van zijn partij is. Hij doet nu een stap terug in de campagne.

Tel dit bij elkaar op, voeg er de niet zo florissante peilingen aan toe – derde achter de PvdA en VVD, het zetelaantal schommelt rond de 25 zetels – en de partij moet hard aan de bak om het beeld te kantelen. En dan red je het niet alleen met kleurplaten. Schrijf de christen-democraten echter niet te snel af. In het verleden hebben ze bewezen dat ze campagnes kunnen voeren en verkiezingen kunnen winnen. Mocht dit echter niet lukken, dan hebben bovengeschreven punten zeker een rol gespeeld.

De Britse politicus Gordon Brown heeft een heftige politieke carrière gekend, met veel hoogte- en dieptepunten. Wat de rol van de media hierin? Brown is geboren in Schotland, en werd in zijn studententijd al gekenmerkt als een briljante leerling. Na een tijd gewerkt te hebben als journalist bij Scottish Television, ging hij de politiek in. In 1983 ging hij het Lagerhuis in voor Labour, en in 1994 deed hij na de dood van partijleider John Smith een poging om het leidersschap te veroveren. Dit mislukte doordat de jonge Tony Blair hiermee aan de haal ging. Deze gebeurtenis leidde het begin van een lange interne strijd tussen Blair en Brown in.

Langzamerhand ging het beter met de oppositiepartij Labour en ze hervonden zichzelf tijdens de regeerperiode van de Conservatieven, de traditionele tegenhanger van Labour. Het verhaal gaat dat in het restaurant Granita in Islington besloten werd over het leiderschap van het land. Als Blair premier zou worden, zou hij Brown benoemen tot Chancellor of Exchequer, als hij Blair tenminste niet zou aanvallen tijdens de campagne. De Chancellor of Exchequer is de Minister van Financiën in het Britse Kabinet, en als vanouds een van de belangrijkste posities die er beschikbaar zijn. En zo geschiedde. In 1997 behaalde Labour een monsterzege bij de verkiezingen. De slogan New Labour, New Britain ging de hele wereld over en men danste van vreugde op de straten.

Na zijn eerste regeerperiode won de charismatische Blair ook de volgende verkiezingen. Na de tweede regeerperiode won hij weer de verkiezingen, nu echter met een veel minder goed resultaat. Blairs politieke houdbaarheid liep ten einde, en Brown was nog altijd sterk aanwezig op de achtergrond en belust op het leiderschap. Na tien jaar – halverwege de derde regeerperiode – stopte Blair, en gaf hij dan eindelijk het stokje over aan de scherpzinnige Schot. Belangrijk is dat Brown premier werd zónder verkiezingen. Vanaf dit moment werd het pas echter interessant. In drie jaar tijd viel de kersverse premier hard van zijn voetstuk, terwijl hij de functie zo graag wilde. Hoe heeft dit kunnen gebeuren?

Om die vraag te kunnen beantwoorden kunnen er drie oorzaken worden aangewezen. Ten eerste de erfenis van Blair, de persoon Brown en de media in Groot-Britannië. Eerst de erfenis.Toen Blair premier werd was het optimisme overal te zoeken. Alles was mogelijk, en Groot-Britannië zou de mooiste plek worden om te wonen en werken. Toen Brown echter premier werd zat het land  opgescheept met een enorm begrotingstekort, oorlogen in Irak en Aghanistan, en een tanend vertrouwen van de burgers in de politiek. Bovendien was Labour de afgelopen tien jaar de regerende partij geweest. Om met deze erfenis te moeten regeren is een ontzagwekkende uitdaging.

Dan de persoon Brown. De man die werd gekenmerkt door Jeremy Clarke als “Schotse eenoog“ – na een ongeval bij rugby werd Brown aan zijn linkeroog blind, en zijn rechteroog beschadigd – staat bekend om zijn grote intelligentie. Door vriend en vijand wordt hij geroemd om zijn dossierkennis. Hij eist veel van zichzelf en de mensen met wie hij werkt. Bovendien heeft hij echt hart voor de zaak – hij geloofd wat hij uitdraagt. Verder staat Brown bekend om zijn norse en weerbarstige karakter, wat hem weinig sympathiek maakt, maar wel een geliefd onderwerp voor talloze satirische cartoons.

De combinatie van intelligentie en norsheid resulteert in een zichtbare ergernis van Brown om dingen te doen die hij als nutteloos ervaart. Zo komt het dat Brown aan de ene kant internationale lof kreeg voor zijn aanpak van de economische crisis en volgens Times een van honderd invloedrijkste mensen op aarde was, terwijl hij aan de andere kant nauwelijks zijn ergernis kon verbergen als hij voor kleine zaken naar het parlement moest – wat door de oppositie als arrogant werd ervaren – en in een chatgesprek met huismoeders vijftien keer antwoord weigerde te geven op de vraag was zijn favoriete koekje was, wat een klein schandaal werd.

Dan de media. Anglo-Saksische landen staan bij voorbaat al om hun krantencultuur die wordt gekenmerkt door een rijke historie en veel invloed, en in Groot-Brittanië is dit niet anders. Naast de invloed en de historie is het belangrijk om te weten dat de krantencultuur genadeloos is. Van puur obectieve journalistiek is weinig te spreken, eerder van merkbare voorkeuren en een harde houding. De media kan in Groot-Brittanië politici maken of kraken. In het geval van Brown is het kraken. Wie de pers op zijn hand heeft kan de verkiezingen winnen, en wie de pers in het harnas jaagt mag zijn borst natmaken.

En zo komt het dat men meer aandacht heeft voor Browns trillende handen in het parlement en zijn versprekingen tijdens debatten (“wile we were trying to save the world, eh, save the banks“), dan zijn werk in de G20 en zijn hartstochtelijke betoog tijdens TEDGlobal over de grote uitdagingen van onze tijd. Tekenend is de reactie van de media op de bigotgate (waar Brown een Labour-stemmer “bigoted“, bekrompen noemde). Alle media pakten groots uit met artikelen, achtergronden van de stemmer in kwestie, heuse interviews en zelfs een paginagrote tijdlijn – terwijl het incident slechts twee minuten duurde.

De taaie Brown bleef strijden voor zijn zaak, en overleefde een economische crisis, een declaratieschandaal en een stuk of drie interne couppogingen. Dat neemt nog niet weg dat de erfenis van Blair een land in een slechte staat was, dat het karakter van Brown hemzelf imopulair maakte en dat de harde media hem de das omdeed. En zo komt het dat Gordon Brown op 11 mei 20101 waardig afscheid nam als partijleider van Labour en premier van Groot-Brittanië, na een roemruchte carriere. Wat zei de politieke veteraan Enoch Powell ook alweer? “All political lives, unless they are cut off in midstream at a happy juncture, end in failure, because that is the nature of politics and of human affairs.”

Dit artikel is opgemaakt uit diverse artikelen en berichten van buitenlandse media zoals The New York Times, The Times, The Guardian en de BBC, en binnenlandse media als de Volkskrant, het NRC Handelsblad en Welingelichte Kringen.

Elke zichzelf respecterende krant of weblog heeft een stijlboek waarin afspraken worden gemaakt over men schrijft en journalistiek bedrijft. Met plezier benut ik deze ruimte om u te wijzen op het stijlboek van NRC Handelsblad en nrc.next, wat zij middels een fraaie website online hebben gezet. Dit biedt een unieke inkijk in de wondere wereld van de journalistiek, ook is het voor eigen gebruik handig. De website bestaat uit een database van duizenden elementen, varierend van spellingsregels, tot een uitmuntende beschrijving van journalistieke genres, tot een uitleg over militaire terminologie. Bekijk deze aanrader hier.